Lieuwe IJpma meldt namens de Kerkenpadcommissie van de Koepelkerk te Witmarsum het volgende:

Maar liefst 18 zaterdagen was de Koepelkerk de afgelopen zomer open en maar liefst 1818 bezoekers konden we welkom heten in de kerk. Dit waren mensen uit heel Nederland, maar ook uit het buitenland.

Veel Doopsgezinden kwamen voor de tentoonstelling 'Mijn passie'.Via de grote computer kon men beelden bekijken van alle Doopsgezinde gemeenten in Nederland. 

Alle bezoekers waren lovend over de kerk op zich en over de gasrvrijheid in het bijzonder. We willen hiervoor met name alle vrijwilligers bedanken, die door hun optreden als gastheer en gastvrouw deze openstelling mogelijk maakten. Ook door de week kwamen er regelmatig groepen 'op afspraak'. Het woord afspraak wel tussen aanhalingstekens, omdat er bijna geen groep was die zich aan opgegeven tijd hield.

Hoogtepunten van Tsjerkepaad 2011 waren de openingsfestiviteiten van Menno 2011 op 13, 14 en 15 mei en het meedoen aan de Tsjerkepaad Alve Stêdenrûte op 3 juli 2011. Tijdens deze feestelijke bijeenkomst werd ook het boekje over de Koepelkerk gepresenteerd. De eerste 200 exemplaren van het boekje zijn bijna verkocht, maar wij willen er graag meer verkopen.. Misschien een leuk cadeautje voor Sinterklaasofeen andere gelegenheid.

Op zaterdag 17 spetember vond, in een goed gevulde Waalse Kerk in Leeuwarden, de afsluiting plaats van Tsjerkepaad 2011. Het was een interessant en inspirerend programma, waarbij organist Jelle Rollema en Bearn Bilker goed op elkaar inspeelden. Rollema speelde, op het door Anna van Hannover aan de kerk geschonken orgel, stukken van Lustig, Händel, Mozart en Popma van Oevering uit de tijd van de Nassuas die in het begin van de 18e eeuw in Leeuwarden resideerden. Bilker sprak over de tijd van de Friese Nassaus in hun relatie tot de Leeuwarder kerken en in het bijzonder over de 'muzikale Anna in de Waalse Kerk'. Anna kon mooi zingen en leerde klavecimbel spelen van Händel. Hij noemde haar zelfs zijn beste leerling. Namens de Kerngroep Tsjerkepaad blikten Gerrit Groeneveld en Lykele van der Ven terug op het afgelopen seizoen van Tsjerkepaad, dat opnieuw heel goed is verlopen. De bijeenkomst werd besloten met het speciaal voor Tsjerkepaad bewerkte lied 'De freugde voert ons naar dit huis'.

Op de leste zes Eupen Daegen Tsjerkepaad in et restaureerde karkien in De Izzerd bin al zoe'n 500 bezukers west. Eksposities tiedens disse Eupen Daegen is een schot in de roze. Et het dudelik een meerwaorde veur de belangstellenden. De Plaetselike Kemmissie het (amateur) keunsteners uut de regio vraogd heur warken te prissenteren. De bezukers wodden gaastvri'j ontvongen mit koffie/ thee.

(Bron: www.ter-idzard.nl; tekst Lenus v.d. Broek)

Op OpenMonumentendag, tevens laatste dag van Tsjerkepaad 2011, heeft het mannenkoor Con Amore uit Aalsmeer in vier kerken (Hemelum, Hindeloopen, St. Nicolaasga en Bolsward) gezongen. Onderstaand een verslag.

'Met heel veel genoegen kunnen de mannen van Con Amore terug kijken op hun tour door Zuidwest Friesland. Natuurlijk, het weer werkte zeer mee, maar vooral het allerhartelijkste ontvangst bij alle kerken en de enthousiaste reacties van de aanwezige toehoorders nadat de mannen hadden gezongen, blijven ons vooral bij. Wij willen u (Stichting Tsjerkepaad) hartelijk bedanken voor het beschikbaar stellen van alle contactgegevens om deze tour te kunnen organiseren en de publiciteit zoals u die voor dit bezoek gemaakt hebt.

Na afloop van ons zingen hebben we op alle locaties nog even gesproken over een mogelijk vervolg. Voor een herhaling volgend jaar van een tour zoals we dit jaar op Openmonumentendag hebben gehad houd ik u vroegtijdig op de hoogte.

Met vriendelijke groet,

Theo van der Hoorn'

Tsjerkepaad 2011 wordt officieel afgesloten op 17 september in de Waalse Kerk te Leeuwarden (Grote Kerkstraat 222). Parkeren is mogelijk in de parkeergarage Oldehove.

Het (voorlopig) programma is als volgt:

13.30 uur  

Welkom en openingswoord door Ds. G.S. Groeneveld (voorzitter Stichting Tsjerkepaad)

13.45 uur    

Orgelspel door de heer J. Rollema uit Tersoal:

J.W. Lustig (1706-1796)                        Fantasie in a (uit Opus 1 nr. 5)

G.F. Händel (1685-1759)                       Voluntary in d

R. Popma van Oevering (1692-1782)   Suite IV (uit Opus 1 nr. 4)

14.00 uur    

Lezing door de heer B. Bilker, burgemeester van Kollumerland en voorzitter van de Stichting Nassau en Friesland. Onderwerp: De Friese Nassaus en de Leeuwarder kerken; de muzikale Anna in de Waalse Kerk.

14.30 uur

Orgelspel door de heeer J. Rollema uit Tersoal:

W.A. Mozart (1756-1791)     Variaties over het lied 'Laat ons juichen Batavieren'(1766)

G.F. Händel (1685-1759)      Overture uit de Serenata 'Il Parnasso in Festa' (HWV 73, 1734)

14.45 uur

Slotwoord door Lykele van der Ven (Tsjerkepaad regio Midden)

Zingen: Het Tsjerkepaadlied begeleid op het orgel door J. Rollema.

Na de afsluiting bent u van harte welkom in de kosterij van de Grote Kerk. Onder het genot van een afscheidsdrankje kunnen ervaringen uitgewisseld worden.

Tsjerkepaad, de open kerkenroute in Friesland, was ook deze zomer weer een groot succes. Er zijn naar schatting weer meer mensen dan vorig jaar naar de open kerken in Friesland gegaan. Iedere zaterdagmiddag bleek hoe zeer de open kerken in trek zijn en hoe de getoonde gastvrijheid wordt gewaardeerd. Het leidde dikwijls tot interessante gesprekken en ontmoetingen. De kerken die dit jaar meeddeden aan de Orgeltoer (samen met Organum Frisicum) of aan de Tsjerkepaad-Elfstdenroute trokken veel belangstellenden. In de meeste deelnemende kerken stond de koffie klaar en werden rondleidingen of andere activiteiten gehouden. Zie voor alle informatie over de kerken en hun activiteiten: www.tsjerkepaad.nl. op zaterdag 17 september wordt Tsjerkepaad 2011 afgesloten met een feestelijk programma in de Waalse Kerk in Leeuwarden. Het programma begint om half twee.

Zaterdag 10 september was het monumentendag en de laatste dag van Tsjerkepaad. De kerk in Wirdum was daarom ook de hele dag open. Ruim 20 mensen kwamen de kerk bezoeken en vier keer werd het orgel bespeeld. Het mooie weer lokte op de rustige momenten de mensen die de gasten ontvingen naar buiten. Rond 17 uur hebben een aantal van de vrijwilligers bij Tsjerkepaad nog bij elkaar gezeten om hun ervaringen te delen. Bezoekers vanuit heel Fryslân zijn langs geweest. Ook waren er bezoekers uit Canada en een gast uit Uganda. Er zijn veel mooie ontmoetingen geweest.

(Bron: Website kerk Wirdum)

Bolsward: Monumentendag in Martinikerk

(bron: Weekblad Wijd & Zijd)

De jaarlijkse Open Monumentendag en Nationale Orgeldag wordt zaterdag 10 september in de Martinikerk gehouden. Tevens is dit de laatste dag van 'Tsjerkepaad'. Vanaf 10.00 uur is de kerk te bezichtigen. Van 10.00 uur tot 11.30 uur en van 13.30 uur tot 15.00 uur wordt op het Hinsz-orgel gespeeld met elk half uur een andere organist. Ook de koorliefhebbers kunnen aan hun trekken komen. Een tweetal grote mannenkoren uit Voorthuizen en Aalsmeer zullen een aantal liederen ten gehore brengen.

Het interkerkelijk mannenkoor Euterpe uit Voorthuizen (Gld.) bestaat uit ongeveer 90 -100 leden, waarvan 65 leden in Bolsward zullen zingen. Van 15.15 uur tot 16.00 uur zingt het mannenkoor Con amore uit Aalsmeer in de kerk. Dit koor bestaat 50 jaar en heeft ongeveer 90 leden en maakt deze dag een toer door Sûdwest-Fryslân, in de kerk in Hemelum zingen zijn Russisch-orthodoxse liederen en in St. Nicolaasga (katholieke kerk) een katholiek repertoir. Tevens zingt dit koor in Hindeloopen. 

(Naast het orgelspel en koorzang is er ook nog een tentoonstelling in de kerk. In samenwerking met KKS is er werk te zien van leerlingen van het Marnecollege.)

A.s. zaterdag 10 september van 13.30 uur tot 17.00 uur (Open Monumentendagh) is er een expositie in de Protestantse kerk te Schettens, waarin veel oude en unieke ansichtkaarten van Schettens worden tentoongesteld. Speciaal hiervoor zijn ze op groot formaat uitgeprint. Daarnaast is er nog aandacht voor de adelijke familie Van Osinga, die de belangrijke Osinga State bewoonde, even buiten Schettens.

Deze expositie is dan voorlopig voor het laatst te zien.

Verder is de kerk uit 1865 uiteraard ook te bezichtigen, met daarin als hoogtepunt de zes schitterende renaissance grafzerken uit de 16e en 17e eeuw. De entree is uiteraard gratis.

Zaterdag 10 sept. a.s. is het Open Monumentendag en ook Open Dag in het kader van Tsjerkepaad 2011. Ook de Agneskerk in Goutum is geopend van 10.00 uur tot 17.00 uur.

U bent van harte welkom.

Tijdens de open dag zullen de antipendia, die wij gebruiken in de Agneskerk, tentoongesteld worden. Antipendia (letterlijk voorhangsels) zijn kleden die in de kerk over de liturgietafel worden gehangen. De kleur ervan geeft aan in welke periode van het kerkelijk jaar we ons bevinden. Meer informatie is er in de kerk.

Het is 10 sept. ook Nationale Orgeldag. Het orgel in onze kerk zal van 14.00 uur tot 15.00 uur bespeeld worden door J. v.d. Velde uit Jourre.

Bindert van Akker

Mannenkoor Con Amore zingt op 10 september (Monumentendag) in:

-  Hemelum, Nicolaaskerk (De Klaster 2) om 10.20 uur.

-  Hindeloopen, Grote kerk (Kerkstraat 1) om 11.30 uur.

-  Sint Nicolaasga, H. Nicolaaskerk (Kerkstraat 14) om 14.00 uur.

-  Bolsward, Martinikerk om 15.15 uur.

MENNO2011 in Menno Simons' Fryslan

Ter gelegenheid van diverse doopsgezinde jubilea in 2011:

• het is 475 jaar geleden dat Menno Simons als leider van de doopsgezinden naar voren trad en
• 450 jaar geleden dat hij stierf in Bad Oldesloe in Duitsland;
• het Doopsgezind Seminarium bestaat 275 jaar
• 200 jaar geleden dat twee doopsgezinde stromingen samengingen en de Algemene Doopsgezinde Sociëteit werd opgericht
• en het is 100 jaar geleden, dat doopsgezinde Anne Zernike als eerste vrouw in Nederland tot predikant werd benoemd.

In de kerk van Bitgum kan ter gelegenheid van Tsjerkepaad worden afgedaald in de grafkelder van Thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg.

In veel kerken is wel een grafkelder te vinden, maar die zijn voor gewone stervelingen niet vrij toegankelijk. In de Martinuskerk van Bitgum was dat lang ook het geval. Maar ter gelegenheid van Tsjerkepaad kan iedere bezoeker het houten trapje afdalen.

(Bron www.uitvaart.org)

FrieschDagblad 18 aug 2011

Lodewijk Born

Aan het woord is vader Jewsewy, priester van het nicolaasklooster in Hemelum.

Wanneer is het klooster gebouwd en wat voor gebouw is het qua stijl en bouw?

'Het kloostergebouw dateert van 1889 en is oorspronkelijk in Hemelum gebouwd ten behoeve van de diensten van de Gereformeerde Kerk (uit de tijd van de Doleantie).  In Zuidwest-Fryslân zijn meerdere vergelijkbare kerkjes in deze stijl gebouwd, maar er is geen enkele die een orthodox klooster herbergt. Ons klooster is sinds 1999 in dit gebouw gevestigd.

Al aan de buitenkant is zichtbaar dat zich in het gebouw iets anders bevindt dan een gebruikelijke protestantse kerk. Dat maakt ook toevallige passanten nieuwsgierig. In de zomermaanden fietsen velen via het Morrapad en ze komen dan tot hun grote verrassing bij ons klooster langs. Waar tot veler verbazing ook nog (bijna) dagelijks het kloosterofficie wordt gebeden en op de kerkelijke feestdagen een Heilige Liturgie kan worden bezocht.

De inrichting van het gebouw is nu volstrekt anders dan de oorspronkelijke gereformeerde kerk. Allereerst moest in het gebouw ruimte worden gemaakt voor de gasten of pelgrims die het klooster willen bezoeken. Zo is er extra ruimte gecreëerd door een deel van de kerkzaal af te scheiden. Op de tweede verdieping (de voormalige kraak) zijn gastenkamers, een badkamer en een kleine bibliotheek gecreëerd. En op het van de kerkzaal afgesloten deel van de begane grond zijn een keuken voor gasten (de pelgrimskeuken), een kloosterwinkel en toiletten.

Men komt via een kleine gang en hal in de kloosterkerk. De kerk zelf is ingericht zoals de meeste orthodoxe kerken. In de loop van ons nu meer dan tienjarig bestaan zijn er vele iconen toegevoegd.'

Wat moet de bezoeker echt zien in het klooster?

'Bij een eerste bezoek valt de meesten het prachtige houtsnijwerk op van de iconenwand of iconostase. Deze iconenwand is speciaal in 2006 in Servië voor ons klooster gemaakt. Het toont het vakmanschap van de houtsnijwerkers uit de orthodoxe landen in Zuidoost-Europa. Dergelijk werk kan zelden hier in Nederland bewonderd worden in een normaal functionerende orthodoxe kerk.

Eveneens bijzonder zijn de iconen in de iconenwand. Hoewel orthodoxe kerken niet de bedoeling hebben om iconen als schilderstukken ten toon te stellen - dit zou afbreuk doen aan de eerbied en verering die in de orthodoxe kerken voor de icoon bestaat - toch zijn de vier hoofdiconen in de iconenwand bijzonder. Allereerst de beide hoofdiconen, de Christus-icoon en de Moeder Gods van Kazan-icooon. Zij zijn geschilderd in 1999 in Hemelum door een bekende Russische iconenschilderes. Natalya Petrovna Jermakova uit Moskou. Ze worden door kenners als van bijzondere kwaliteit beoordeeld. Het bijzondere van de beide andere twee iconen is de verwijzing naar het Friese verleden. Zo is het klooster vernoemd naar de Heilige Nicolaas, zoals het allereerste klooster in Hemelum dat in de twaalfde eeuw werd gesticht. Een Heilige Nicolaasicoon kon dan ook niet ontbreken in de iconostase.

De vierde icoon is bijzonder omdat zij geschilderd kon worden dankzij een gift van bezoekers van de Russische kerstmarkt in Rijs in 2005. Uit deze lokale gift vloeide de vanzelfsprekendheid voort dat de icoon dan ook een voorstelling moest bevatten van de Heiligen van de Friese landen. Op de icoon staan ondermeer de Heilige Bonifatius en Gezellen, in 1754 bij Dokkum vermoord, en de heilige Odulfus van Staveren. Het klooster organiseert jaarlijks een bedevaart over het water naar de plaatsen die verbonden zijn met het oudste klooster van Fryslân, de St. Odulphusabdij van Staveren, later overgebracht naar Hemelum en tijdend de refomatie gesloopt. Bijzonder is dat op de drie iconen Friese teksten terug te vinden zijn, uniek in de orthodoxe kerkelijke iconografie.

Ook bijzonder is de muurschildering in de altaarruimte. Bij de aanpassing van het kerkgebouw voor de orthodoxe eredienst kwam een prachtige nis vrij. Deze is in 2003 door de talentvolle iconenschilder en frescoschilder Maksim Jurinov uit Sint Petrusburg voorzien van een fresco van de Heilge Drieenheid, zoals beschreven in het bijbelboek Genesis bij het bezoek van de drie boodschappers aan Abraham en Sara. Maksim Jurinov heeft verder een groot deel van het kerkinterieur van kleurrijke, liturgisch-symbolische decoratie voorzien.'

Wat zijn uw ervaringen met Tsjerkepaad tot nu toe?

'Al vanaf het eerste Tsjerkepaad doen we als klooster mee. Het Tsjerkepaad-initiatief is in 2004 hier in onze streek begonnen en daarna verspreid over de rest van de provincie. In het tweede jaar in 2005 verrichtten de gezamenlijke kerken van Hemelum de opening, dat wil zeggen met vertegenwoordigers van de katholieke, protestantse en orthodoxe kerken. Op andere plaatsen in Fryslân kan deze volheid van de christelijke kerk niet zo eenvoudig worden georganiseerd, ook dat maakt Hemelum uniek.

Maar uiteindelijk is natuurlijk het meest bijzondere dat men een bezoek brengt aan een godshuis van de ouste loot aan de stam van christelijke kerken. In ons land zijn de protestantse en katholieke kerken bekend, maar de oudste loot, de orthodoxe kerken, hadden tot dusver in Fryslân niet zo'n toegankelijke kerk als ons klooster in Hemelum. Mede dankzij het Tsjerkepaad verspreid deze bekendheid zich verder door de provincie, en daarbuiten.'

Welke betekenis heeft het klooster in het dorp?

'We heben een vaste pagina in de dorpskrant, dus het dorp is op de hoogte van onze activiteit en sommige Hemelumers lezen regelmatig ons kloosternieuws of onze website (www.kloosterhemelum.nl). Leuk is te vermelden dat in het eerste jaar van ons klooster in 1999/2000 het praatje door het dorp ging, dat men in de protestantse kerk niet met de (toenmalige) dominee Fries kon praten, maar wel met de Russisch-orthodoxe priester. Ach, het belangrijkste voor ons christenen is dat we weten dat de Heilige Geest waait waarheen Hij het wil.'

Een blik in de toekomst: Hoe ziet het klooster er over 25 jaar uit: qua inrichting en qua beleving?

'Van kloosters in Nederland horen we over het algemeen dat de een na de andere sluit of dat er sprake is van vergrijzing. In de orthodoxe landen is er juist een tegenovergestelde ontwikkeling. Alleen al in Rusland zijn er sinds 1990 bijna zeshonderd kloosters bijgekomen. Ook in de andere orthodoxe landen zijn vergelijkbare ontwikkelingen gaande. Ik ben geen profeet. Ik zou niet durven voorspellen hoe het over 25 jaar zou zijn. Onvoorspelbaar was de ontwikkeling in de Oost-Europese orthodoxe landen. Hoe het zich hier gaat ontwikkelen leg ik vol vertrouwen in Gods handen.'

Het kerkenpad is in het leven geroepen omdat een bezoek aan een kerk soms erg lastig is, de meeste kerken zijn veelal, door de week gesloten.

Toch is er vaak om uiteenlopende redenen behoefte om een kerk te bezoeken. Eén van de redenen kan een grafzerk zijn die je op de foto wilt zetten of het mooie orgel.....

De kerken in Reduzum, Friens en Idaard zijn open. De toren van Eagum ook.

Voor meer info kijke www.tsjerkepaad.nl

Bron: www.reduzum.com

Tsjerkepaad

Aan het woord is Piet Keestra (65) koster van de Hervormde Gemeente Britsum-Koarnjum-Jelsum, en een geboren Karnjummer.

Wanneer is de kerk gebouwd en wat voor kerk is het qua stijl, inrichting en bouw?

'De kerk in Koarnjum is geen oude kerk. Hij is uit 1873. De kerk verving de vroegmiddeleeuwse Sint-Nicolaaskerk die bouwvallig was geworden. De kerkvoogdij besloot toen een nieuwe te bouwen op de plek van de oude kerk. In die tijd had je in veel dorpen zogenaamde 'zaalkerken'. Blijkbaar kon er in Koarnjum aardig geinvesteerd worden uit een royale beurs omdat de kerk zeer fraai gedecoreerd is. F. Brouwer uit Koarnjum was de architect en G.P. Keuning uit Ternaard de aannemer. Van Brouwer zijn uit de jaren 1860-1880 vooral opdrachten uit de boerderijsfeer bekend, maar hij ontwierp ook de kerk van Schingen (1877) en de kerktoren van Wier (1881).

De grote kerkzaal is zes traveeën diep en heeft een koorsluiting van zes zijden. Op het grote schilddak liggen blauw geglazuurde, gegolfde Friese dakpannen. Als geheel is de kerk en de toren vormgegeven in een mengstijl, het zogenaamde eclecticisme, waarin neogotische vormen domineren, maar ook neoclassistisme en neorenaissance te herkennen zijn.

De kerk heeft een traditionele inrichting met vrouwen- en mannenbanken langs de noordmuur en dwars op de zuidmuur, opgesteld rond de ruime dooptuin. Tegenover de preekstoel staan drie grote herenbanken.

De kerk heeft een Van Dam-orgel uit 1882 dat geplaatst is op de kraak. De versierde orgelkast is wit geverfd. Versieringen en sierwerk zijn met goud gehoogd. De zogenaamde  decoratieve kuiven op de zijtorens bevatten druiventrossen en die op de middentoren de symbolen van de deugden geloof, hoop en leifde: kruis, anker en hart.'

Wat was de reden om aan Tsjerkepaad mee te doen?

'We doen al een jaar of tien mee. We vinden het mooi dat onze kerken te bezichtigen zijn, net als veel andere kerkelijke gemeenten in Fryslân. De kerk is slechts drie zaterdagen open. We hebben 9 juli de eerste zaterdag gehad, nu dus 12 augustus en dan nog op 10 september. Ik vind dat de openstelling moet doorgaan. Als koster ben ik er nauw bij betrokken. Het is leuk, je treft allerlei mensen. De vorige keer, in juli, waren er zelfs mensen uit Noord-Holland en Utrecht.'

Wat zou het betekenen als de kerk van Koarnjum er niet meer zou zijn?

'In Fryslân is een spreuk 'de tsjerke moat al midden yn it doarp bliuwe'. Met andere woorden: dat de kerk met de grote toren altijd het middelpunt van de samenleving is geweest. Niet alleen in Nederland, maar ook in andere landen. Ik vind dat dit zo moet blijven. Als ik in Oostenrijk kom, in welk piepklein dorpje dan ook, er stáát een kerk! Dat is toch pachtig?'

Kunt u een bijzondere anekdote over de kerk vertellen?

'Op zondag 11 februari 1945 werden er in een jeugddienst in de Koarnjumer kerk negentien mensen door de Duitsers meegenomen, van wie na enkele dagen weer vier werden vrijgelaten. Vier anderen zaten boven in de kerk en werden niet gevonden. Da andere vijftien zijn 16 april 1945, een dag na de bevrijding, weer thuis gekomen.

Wat is iets wat de bezoeker echt moet zien in de kerk?

'In de kerk hangt een combinatie van tekstborden die voor Fryslân uniek is. Het oudste is een Tien Geboden-bord  uit 1602. Het tweede bord is uit 1608 en toont het 'Algemeyn Christen Geloove', het Credo en tenslotte 'het gebed onses Heeren', het Onze Vader. Dit bord zou 50 jaar jonger zijn dan de andere twee borden. De combinatie van drie van dergelijke borden is ook te zien in Geervliet en Noordwijk-Binnen en het Groningse Boertange. In Fryslân is dit het enige met deze drieslag wat bewaard is gebleven. Ook bijzonder is dat hier de familiewapens op staan van de bewoners van Martenastate. In de kerk liggen veel oude grafzerken, een daarvan is van David van Goorle (1591-1612). In de vroege zeventiende eeuw was deze wijsgeer een van de eerste atomisten en hij studeerde in Leiden theologie. Hij wordt wel gezien als een van de grondleggers van de deeltjes-atoomtheorie. Er zijn mensen die speciaal naar Koarnjum komen om zijn graf te bezoeken. Hij overleed op 21-jarige leeftijd. Er is ook een straat naar hem vernoemd in Koarnjum.'

Een blik in de toekomst: hoe ziet uw kerk er over 25 jaar uit? Qua inrichting en beleving?

'Ik kan niet in de toekomst kijken, maar de kerkgang loopt achteruit. Ook in onze gemeente. Of het gebouw er heel anders gaat uitzien? De kerkrentmeesters proberen er in ieder geval alles aan te doen om het geheel in goede staat te behouden. Vooral willen we het karakter van de kerk goed tot zijn recht laten komen, ook in de toekomst.'

Wanneer is de kerk geopend met Tsjerkepaad?

'op 12 augustus en 10 september. Beide keren van 13.30 tot 17.00 uur.'

Op loopafstand van de kerk van Koarnjum is de Túmanswente, de voormalige tuinmanswoning van het kasteel Martenastate. Er is nu een theetuin en een bed en breakfast in gevestigd. Openingstijden zie www.tuimanswente.nl.

Het thema van Tsjerkepaad SW Fryslân is 'Dierbare Herinneringen. De kerk kan bezichtigd worden, in de bovenzaal is een expositie van keramiek van de familie Postma en in de voorkerk worden bodemvondsten getoond door Hielke Rein Koopmans. Afgesloten wordt met Taizézang en aansluitende viering o.l.v. Hielke Faber en ds. Gerrit Groeneveld.

Het monumentale café aan de Trekweg is ook open.

Op de afelopen zes Open Dagen Tsjerkepaad zijn er in het gerestaureerde kerkje in Ter Idzard al zo'n 500 bezoekers geweest. Exposities tijdens deze Open Dagen is een schot in de roos. Het heeft duidelijk een meerwaarde voor de belangstellenden. De Plaatselijke Commissie heeft (amateur) kunstenaars uit de regio gevraagd hn werken te presenteren. Afgelopen zaterdagmiddag (6 aug.) waren tientallen keramiekwerken van Lies Mendel en haar cursisten te bewonderen. Deze stonden zowel buiten als binnen het kerkje. De volgende Tsjerkepaaddagen zijn nog op 13, 20, 27 augustus en op 3 en 10 september van 13.30 uur tot 17.00 uur, ook dan met exposities. De bezoekers worden gastvrij met koffie/thee ontvangen. Zie voor meer info op www.ter-idzard.nl.

Lenus van der Broek (Communicatie & Fotografie)

Pieter van Gunst gastheer in de kerk van Easterlittens:

'Een goede en gezellige middag gehad met een twintigtal mensen uit verschillende windstreken. Uit Schotland, Duitsland en Engeland maar ook vanuit Rotterdam kwam men kijken.'

tsjerkepaad

De eerste vrouwelijke predikant, Anna Zernike, staat een eeuw na haar komst in De Knipe centraal in een expositie rond haar oude preekstoel.

Ze zijn bij de Doopsgezinde Gemeente Bovenknijpe terecht trots op de predikant die op 5 november 1911 in De Knipe werd bevestigd: Anna Zerrnike werd daarmee de eerste vrouwelijke gemeentepredikant van het land. Sinds 2002 meldt een gevelsteen trots het bijzondere feit in de bescheiden vermaning (doopsgezinde kerk).

Op 5 november, exact honderd jaar na de historische gebeurtenis, is er in de kerk de landelijke herdenking.

Maar de doopsgezinden van Bovenknijpe hebben dat niet afgewacht.

In april was er een toneelstuk en ter gelegenheid van Tsjerkepaad is er een mooie, informatieve fototentoonstelling over Zernike ingericht. De expositie met de welluidende titel 'Wat en portret' is een eigen productie van de gemeente zelf, waarvoor Simon Kromhout veel werk heeft verzet, vertelt Nelly Jongsma.

Samen met Anneke Durksma is Jongsma tijdens Tsjerkepaad gastvrouw in de kerk, die elke zaterdag geopend is. Dat doen niet alle deelnemende kerken hen na.

Een aantal kerken is om de week open bij gebrek aan voldoende vrijwilligers. De inspanning in De Knipe is des te opvallender, als je bedenkt dat de Doopsgeinde Gemeente piepklein is. 'Er zijn elf leden en elf vrienden', aldus Jongsma.

Omvang mag geen beletsel zijn om een open kerkgemeenschap te zijn , vindt ze. 'Als gemeente moet je er gewoon zijn. Of je bent er, of je bent er niet. Het is, vind ik, beter om als een supernova te verbranden dan als een nachtkaars uit te gaan. Natuurlijk hopen we altijd op het wonder van nieuwe leden, maar je moet nuchter zijn.'

Jongsma en Durksma vertellen bezoekers graag over 'onze rijke geschiedenis'. De huidige kerk werd al in 1751 gebouwd met de namen van een aantal gulle gevers in de 'geschilderde ramen'. 'Wat dat 'geschilderde' precies betekende en hoe het er uit zag, dat weten we helaas niet.'

In 1856 werd bij een verbouwing de voorgevel vernieuwd, zo valt nog uit een gevelsteen op te maken. Eerder werden de doopsgezinden gedoogd en moest hun vermaning niet als bedehuis herkenbaar zijn , na de Franse revolutie was dat veranderd. Ook was er in de oude situatie geen voordeur.

In 1928 volgede nog een vernieuwing, waarbij de kerk ook elektrisch licht kreeg.

Opvallend element in de twintig jaar geleden weer opgeknapte kerk is de centraal geplaatste witte preekstoel. 'Waarom hebben jullie die wit geschilderd?, vragen mensen wel eens. Maar dat is al heel lang zo.' Jongsma loopt naar het eerste deel van de expositie over Zernike. 'Kijk, hier staat ze op de preekstoel en daar is hij ook al wit.'

Bezoekers lezen met verbazing dat Anne Zernike die als 24-jarige zo voortvarend aan de slag ging in De Knipe het predikambt opgaf, toen zij trouwde met schilder Jan Mankes. 'Zo geëmancipeerd was zij blijkbaar ook weer niet.'

In de kerk ligt een folder van een fietsroute die ter gelegenheid van Tsjerkepaad is uitgezet. De route van ongever 26 kilometer voert langs Nieuwehorne, De Knipe, Oudeschoot en Mildam. Over de deelnemende kerken in de drie plaatsen is beknopt informatie opgenomen.

Gosse Jongsma uit Koudum geeft zaterdagmiddag 6 augustus tussen 14.00 en 16.00 uur een inloopconcert in de Martinikerk in Koudum.

Jongsma is een van de vaste organisten, het orgel in de Martinikerk is hem dus vertrouwd. Zoals de meeste organisten begon Gosse al op jonge leeftijd met lessen en volgde, naast zijn werk als onderwijzer, verschillende lessen bij organisten.

Ook volgde hij de Gehrelsopleiding (schoolmuziek) waardoor hij naast zijn werk als directeur van een basisschol organist en koordirigent is geweest. Bovendien heeft hij zich bezig gehouden met orgelbouw.

Een musicus dus die verweven is met zijn instrument en hiervan blijk zal geven op zaterdag 6 augustus. Het concert vindt plaats in het kader van Tsjerkepaad 2011 en is georganiseerd door de werkgroep Gastvrije Kerk van de Martinikerk koudum.

Zaterdag 6 augustus staat de prot. kerk te Schettens centraal in de Tsjerkepaad Alvestêdenrûte. Speciaal daaarvoor is een expositie ingericht van oude anzichtkaarten van Schettens in groot formaat. Tevens wordt er aandacht besteed aan de adelijke familie Van Osinga, die de belangrijke Osinga State, even buiten Schettens, bewoonde. Uiteraard is de kerk uit 1865 te bezichtigen, met als hoogtepunt zes schitterende grafzerken uit de 16e en 17e eeuw. De entree is gratis.

WIM SCHRIJVER

Tsjerkepaad

Het hele leven komt voorbij in de Tsjerekpaad- expositie 'Dierbare herinneringen' in de parochiekerk van Balk.

De Sint Ludgeruskerk is een verrassing voor veel toeristen die Balk bezoeken, vertellen de vrijwilligers die mensen ontvangen in de kerk. Op de aanwezigheid van zo'n grote katholieke parochiekerk is men niet bedacht.

Tot de opvallendste elementen in de kerk uit 1883 horen de kruiswegstaties die als een grote, doorlopende schildering door Jacob Ydema uit Greonterp op de wanden is gezet. Aan de veertien traditionele voorstellingen heeft Ydema er nog drie toegevoegd: de Hof van Olijven, andere 'kruisdragers en, helemaal aan het einde, de opstanding. De voorstellingen zijn links in een monumentale en rechts in een expressionitische stijl gemaakt.

De driebeukige basiliek is getekend door architect Alfred Tepe en die hoorde tot een richting in de negotiek die soberder was dan die waartoe Pierre Cuypers behoorde. Van allerlei decoratieve elementen die bij Cuyperskerken in bijvoorbeeld Sneek en Blauwhuis wel te vinden zijn - balustraden of waterspuwers- moest Tepe niets hebben.

Dit betekent niet dat er weinig is te zien in de Lutgeruskerk. Zo zijn er de gebrandschilderde ramen en de beelden, is er een mooie doopkapel - ook met schilderingen van Ydema - en het icoonaltaar van Onze Lieve Vrouwe van Altijddurende Bijstand.

De Ludgeruskerk is een van de kerken in Zuidwest-Friesland die een tentoonstelling hebben ingericht rond het thema 'Dierbare herinneringen'. Parochianen hebben enthousiast materiaal aangeleverd en daar zitten ontroerende en prachtige dingen bij.

De expositie omvat het hele leven en begint en eindigt achterin de kerk. bij de doopkapel zijn hartjes te vinden met daarop de namen van de dopelingen en bij een kruisbeeld hangen gedachteniskruisjes voor de overlevenden.

Zo'n kruisje staat wekenlang op het altaar en alle overledenen in het kerkelijk jaar worden nog eens genoemd tijdens de viering bij Allerzielen op 2 november. Er zijn ook doop- en gedachteniskaarsen die door de familie als een kostbaar bezit worden gekoesterd.

Wie de kerk rondloopt, komt zo'n beetje alles tegen wat voor een katholiek tussen doop en graf belangrijk is. Er zijn herinneringen aan de eerste communie en vormsel en trouwbijbels en huwelijks kaarsen rond het knielbankje bij Maria bij wie net gehuwden traditioneel bidden.

En er zijn natuurlijk rozenkransen en een kerststal, gemaakt in 1930 door de vader van een van de parochianen. Naast de kerkboeken liggen voor het altaar prachtige boekjes als resten van een vervlogen rijk rooms leven: 'De katholiek op reis', 'Ons misboekje'en 'Beter biechten'.

Prachtig is ook de aflaat die in 1929 door Gerhardus Wessel van paus Pius XI werd verkregen na een reis naar rome. De aflaat, met daarop een protret van de zegenende paus, biedt Wessel en zijn familie een 'vollen aflaat in het stervensuur, mits zij tot biechten of communiceren niet meer in staat zijnde, den h. naam Jezus met den mond of ten minste met het hart, rouwmoedig aanroepen'.

Eén onderdeel van de expositie wijkt wat af van het thema van katholieke 'scharniermomenten' van doop tot uitvaart: een bord met daarop de namen en portretten van de oorlogsvrijwilligers die tussen 1946 en 1950 in Nederlands -Indië dienden.

Wie Balk aandoet, moet ook zeker een kijkje nemen bij It Breahûs, het protestantse godshuis, en de doopsgezinde kerk. Ook deze kerken werken mee aan Tsjerkepaad.

De kerk die vandaag de etappe vormt in de Tsjerkepaad-Alvestêdenrûte is de Nicolaaskerk in Stavoren.

Over dierbare 'herinneringen gesproken': de Nicolaaskerk toont oude bijbels, liedboeken en doop- en belijdeniskaarten. On 16.30 uur begint een afsluiting met orgelspel en gedichten.

De aquarellen, dy't yn Poppenwier te sjen wienen, wurde oare wike ferfongen troch lânskipsfotoos fan Hans Noppert, mei teksten fan Jurjen van der Meer. Ek binne bylden fan Lieuwe Bouma dan noch te bewûnderjen. Dizze útstalling rint oan 21 augustus. Ik giet oant no ta tige goed. Elts wykein binne der sa'n 20 besikers.

Thuiskomen in katholiek Dronryp

Monique Wijffels (52) exposeert op dit moment in de katholieke Maria Geboortekerk in Dronryp. Het brengt haar weer terug bij alle herinneringen van vroeger, in de kerk van haar jeugd.

Lodewijk Bron

Dronryp- Monique Wijffels is een Rypster. Hikke en tein, ze woonde er tot haar achttiende, toen de kunstenaar naar Leeuwarden vertrok. De plaats waar ze nu nog woont.

In het kader van Tsjerkepaad werd ze gevraagd om te exposeren in de Maria Geboortekerk aan de Dûbelestreek in Dronryp. Daar hangen nu 22 werken van haar hand. 'Ik heb olieverf, acryl en pastel(krijt) gebruikt. Het zijn schilderijen en pasteltekeningen die ik in de loop der jaren heb gemaakt. Sommige zijn al uit 1993, andere werken heb ik dit jaar nog geschilderd.'

Het overkoepelende thema van de expositie is 'Immaterieel Erfgoed', zo legt ze uit. De thematiek borduurt daarmee voort op het jaar van het Religieus Erfgoed, dat in 2008 werd gehouden. Het doel was om door middel van publieksgerichte activiteiten de belangstelling voor, enkennis van het religieus erfgoed in Nederland te vergroten. En op die manier een duurzame toekomst voor het religieus erfgoed binnen onze huidige dynamische samenleving te bevorderen.

Dynamiek zit er ook in de expositie van Wijffels. Wie de kerk binnenkomt, is verbaasd door de veelzijdigheid, elk werk heeft zijn eigen verhaal. Het verbeeldt daarom ook het levensverhaal van Wijffels zelf. Met schilderijen van personen, plekken en gebeurtenissen die soms echt bepalend waren voor haar levensweg. Zo heeft ze een portret gemaakt van heit en mem die haar met het katholieke geloof opvoedden. 'Het was een bekende persoonlijkheid in Dronryp. Hij zat in het parochiebestuur en ook in het schoolbesstuur.'

In de Maria Geboortekerk deed ze haar Eerste Communie, ontving ze het Vormsel, zat ze op het jeugdkoor, zong ze mee in een musical en zat ze bij een toneelgroep. 'Hier liggen dus mijn wortels. Daarmee is de expositie een gevoel van thuiskomen voor mij. Ook omdat je heel veel mensen tegenkomt die ons gezin nog kennen van vroeger en daar anekdotes over vertellen.'

Bijvoorbeeld over haar heit die een groot bewonderaar was van de Vlaamse dichter/priester Guido Gezelle (1830-1899). 'Hij gaf lessen waarbij de gedichten van Gezelle gedeclameerd werde. Sommige expositiebezoekers kunnen die nóg zo uit het hoofd opzeggen.'

Kinderen

Een ander schilderij is De tweeling (2009). 'Dat gaat over het verhaal van de veertig kinderen die in de tweede wereldoorlog zijn opgevangen in Dronryp door de parochie. Bij ons kwam de tweeling Anton en Herman van den Berg wonen. Ik heb hen geportretteerd als kind. Anton van den Berg en zijn vrouw Henny waren er op 2 juli ook bij toen de expositie werd geopend.'

Andere schilderijen zijn bijvoorbeeld een portret van Titus Brandsma, Franciscus van Assisi, de Alde Witte van Dronryp (de PKN kerk), een schilderij van de Maria Geboortekerk en een van het beeld dat tegen de voorgelvel staat, Maria met het kindje Jezus.

Het is pas de tweede schilderijenexpositie van Wijffels. In 2008 was er een korte tentoonstelling in het kerkje van Swichum, dat ook in de Rypster kerk als werk hangt.

Wijffels is iemand die in het moment leeft. De verwondering over het leven spreekt uit haar schilderijen. Ze werkt bij de GGZ Groningen als preventiefunctionaris en liep daar ooit  iemand tegen het lijf die ze ook schilderde op het witte doek, Jezus 'in de ogen' van een Groninger zwerver (2005). 'Ik heb zijn levensverhaal gehoord, wat hij allemaal heeft meegemaakt. In zijn gezichtsuitdrukking zie je dat terug. Mensen die het schilderij nu bekijken vinden dat hij heel erg op Jezus lijkt.'

Met de expositie wil Monique Wijffels ook een statement maken hoe ze tegen dingen aankijkt. Dat doet zij bijvoorbeeld met het werk Heilige Koe (2007). 'Ik heb een koe geschilderd en die heilig genoemd omdat ik vind dat we niet goed met onze koeien omgaan. Je ziet bina geen koeien meer in het weiland. Dat is verschrikkelijk want dáár horen koeien ook thuis.'

Het schilderij de Trotse Indiaan (1993) slaat terug op het slaapkamertje uit haar kindsjaren waar altijd een plaatje van een indiaan hing. 'Indianen hebben mij altijd gefascineerd. Door hun wijsheid en levenshouding.'

In Umbrië maakte ze een schilderij van een Christusfiguur vlakbij de biologische boerderij van haar zus Emmeke en haar gezin. 'Zij is na een ernstige ziekte overleden. Dat er een schilderij te zien is dat met haar verbonden is, maakt het intens. Dit is ook de kerk van haar jeugd.'

Pelgrim

Monique's partner, Sytse Keizer, is geschilderd als pelgrim. 'Het mooie is dat mensen hem op de foto willen zetten bij het schilderij. Vanaf volgende week gaat ze weer samen met hem een stuk lopen van de pelgrimsroute naar Santiago de Compostela, die voor diverse werken ook een inspiratiebron is geweest.

Wijffels levensweg als katholieke gelovige is na Dronryp doorgegaan. 'Na de lerarenopleiding (Nederlands en gezondheidskunde) in Leeuwarden ben ik bevrijdingstheologie gaan studeren aan de KTHU in Utrecht, de Agogische Leerroute. ik ben tegenwoordig actief en betrokken parochiaan bij de Titus Brandsma Parochie in Leeuwarden waar ik elke week wel in de Bonifatiuskerk te vinden ben.'

Onderkomen van miraculeus beeldje.

WIM SCHRIJVER

Tsjerkepaad

De Sint Franciscuskerk in Bolsward is het middelpunt van It Fryske Rome en deelnemer aan Tsjerkepaad.

De Bolswarder roomskatholieke parochie Sint Franciscus kan bogen op een eerbiedwaardige geschiedenis. Dat valt niet direct af te lezen aan de parochiekerk in de veel bekritiseerde 'Bellotistische'stijl, maar is wel te zien aan het bijzonderste bezit van de kerk: het beeldje van Onze Lieve Vrouw van Sevenwouden. Het eikenhouten beeldje van 35 centimeter hoog dateert uit de dertiende eeuw en was in ieder geval sinds 1515 het middelpunt van een uitgebreide en lange cultus. Aan het beeldje werd een reeks wonderen toegeschreven. Ook degenen die daar weinig waarde aan hechten, moeten beamen dat het miraculeus is dat een beeldje van die leeftijd nog altijd bestaat in een landsdeel waar de 'antipapitische storm' indertijd flink heeft huisgehouden.

Bolsward, zo meldt de website van de parochie (www.franciscuskerk.nl) terecht trots, de bijnaam 'It Fryske Rome'. Dat geldt nog altijd, want de stad heeft met pakweg 2500 parochianen in verhouding tot de rest van Friesland en het overige Noorden een aanzienlijke katholieke gemeenschap. Leven elders katholieken in de diaspora (verstrooiing), in Bolsward valt dat dus wel mee. Wie echter echt iets van het Rijke Roomse Leven in Bolsward wil proeven, moet het twee jaar geleden verschenen jubileumboek 'Zonnelied in Bolsward' op de kop tikken. De opsomming daarin van de vele katholieke organisaties die de stad ooit telde, spreekt boekdelen. De parochie kende in de vorige eeuw bijvoorbeeld de gymnastiekclubs Ontspanning Na Arbeid en Door Inspanning Ontspanning en nog vele vele anderen. 

Er mag dan wel misprijzend zijn gedaan over de stijl waarin de Franciscuskerk is opgetrokken, het ontwerp van Hendrik van Leur en zijn leermeester, monnik-architect Dom Paul Bellot, is intussen een indrukwekkend gebouw dat met ruim anderhalf miljoen bakstenen werd opgetrokken. Wie voor het altaar omhoog kijkt en de lijnen in het schoonmetselwerk ziet, begrijpt waarom het goed bewaarde godshuis de monumentstatus heeft gekregen. De expressionistische art-decostijl, bekend van bijvoorbeeld de Beurs van Berlage in Amsterdam, is stijlzuiver en vrijwel ongeschonden bewaard gebleven, benadrukt de parochiesite. Er valt veel te bekijken. Bijvoorbeeld de kapel voor Titus Brandsma, de beelden, de kruiswegstaties en de biechtstoelen. Ook de glas-in-loodramen zijn de moeite waard.

De Franciscuskerk is vandaag (9 juli) de etappe in de Tsjerkepaad Alvestêderûte. Liefhebbers kunnen onder begeleiding van een gids te voet (14.30 uur) of per fiets (15.30 uur) het Tituspaad in en om Bolsward afleggen. Ieder uur zijn er rondleidingen in de kerk. Om 16.30 uur is een Taizéviering. De kerk is overigens veel vaker open dan de gemiddelde Tsjerkepaadkerk: het godshuis is van dinsdag tot zaterdag van 13.00 tot 17.00 uur te betreden. Dat zijn dezelfde openingstijden als van het naastgelegen Titus Brandsma Museum dat ook zeker een bezoek waard is.

In de kerk hangt het grootste stuk van de tijdelijke expositie van het museum. 'Titus Brandsma kunstzinnig': het grote wandkleed dat in 1985 onder het raam van de paus hing tijdens de zaligverklaring van pater Titus.

Friesland heeft een groot aantal prachtige klokkenstoelen die een bezoek en het bekijken meer dan waard zijn. Een groot voordeel is dat de klokkenstoelen in het algemeen op een terrein staan dat vrij toegankelijk is. Er zijn plannen om in 2012 in het kader van Tsjerkepaad aandacht te besteden aan deze klokkenstoelen. Als smaakmaker vooraf zijn op deze website bij 'Fotoalbums Klokkenstoelen' foto's geplaats van een aantal klokkenstoelen. De meeste foto's hebben we ontvangen van de heer Jan Kuiper (adviseur luidklokken en torenuurwerken uit Steenwijk).

Op zaterdag 16 juli gingen de kerken van Parrega, Dedgum en Hieslum voor het eerst open tijdens Tsjerkepaad 2011.

In de kerk van Parrega is een tentoonstelling gemaakt van voorwerpen die in dierbare herinnering worden bewaard. Op de bijbehorende kaartjes staan de verhalen te lezen. Zo hangen er doop- en trouwjurken. Eén van de doopjurken is al meer dan 100 jaar oud. Er zijn generaties kinderen in gedoopt. Bij een andere doopjurk staat vermeld dat de dopeling door de legendarische dominee Zelle is gedoopt. Anderen handen mooie tegeltjes meegenomen of mooi aardewerk door eigen familie gemaakt.

Ook zijn er weer de bijzondere bodemvondsten te zien, verzameld door Hielke Rein Koopmans.

De Johannes de doperkerk had over belangstelling niet te klagen: 40 bezoekers kwamen deze middag de kerk bekijken. Een aantal van hen zei da ze ieder jaar terugkomen.

In de kerk in Dedgum lieten twee gementeleden, Corina Bouman en Toon Iemanse, de kunst van het weven en spinnen zien. Ze zaten een beetje verdekt opgesteld achter het doophek bij de preekstoel. 'We moeten niet te veel opvallen in een kerkgebouw. Andere dingen zijn belangrijker'. Hun handwerken die hier en daar aan de muur waren opgehangen waren mooi gemaakt en in die zin bezienswaardig.

Twee andere Dedgumers, Richold van der Wal en Bertus Bruinsma, waren gekomen om geïnteresseerden over het kerkinterieur of over de kerkgemeenschap te vertellen. Ze stonden ook klaar met koffie en koek. In Dedgum waren tot een uur of vier ongeveer 10 bezoekers gekomen.

In de kerk in Hieslum was een tentoonstelling ingericht van oude klederdrachten gemaakt door mevr. Kirchner. Ook hier was gekozen voor een bescheiden opstelling. 'Je moet een kerk niet volzetten met allerlei bezienswaardigheden. Anders wordt het een museum' vertelde Herre Heeres die de gasten ontving. De kerk in Hieslum wordt binnenkort overgedragen aan een dorpsstichting. In het dorp (met slechts 100 inwoners) bruist het van ideeën over wat zij met de kerk willen gaan doen. Eerst komt er een keuken in en een wc, daarna wordt gedacht aan tentoonstellingen en vieringen voor het hele dorp zoals met kerst. Het aardige is dat mensen van het dorp die eerder niet naar de kerk gingen net zo enthousiast zijn als de mensen de wel kerklid zijn. In Hieslum waren deze middag 20 bezoekers gekomen. 

Het keerkblaadje heet 'Men is 't'

WIM SCHRIJVER

tsjerkepaad

De doopsgezinde kerk van Gorredijk is niet de fraaiste vermaning uit de provincie, maar toont wel een interessante expositie tijdens Tsjerkepaad.

Wellicht wordt er in de Doopsgezinde Gemeente Gorredijk-Lippenhuizen anders over gedacht, maar hun kerkgebouw aan de Stationsweg in Gorredijk hoort niet tot de aantrekkelijkste. Willekeurige passanten zullen zich niet in drommen nieuwsgierig bij de ingang verdringen. Toegegeven, dat gebeurt eigenlijk nergens, maar u begrijpt wel.

Zeker in Friesland, de bakermat van de menisten, zijn veel oudere en fraaiere vermaningen (doopsgezinde godshuizen) te vinden. Bovendien staat de gemeente van Gorredijk-Lippenhuizen enigszins in de schaduw van de Doopsgezinde Gemeente Bovenknijpe, waarmee men gezamenlijke diensten houdt. De vermaning in De Knipe geniet faam als plek waar een eeuw geleden de eerste vrouwelijke predikant, Anna Zernike, werd bevestigd.

Dat jubileum en nog een rijtje gedenkwaardigheden uit de doperse geschiedenis zijn redenen voor een doopsgezind jubileum jaar met als thema 'Eigen wei, eigen wize'. En daar is goed op ingespeeld door de menisten in Gorredijk en Lippenhuizen, die - dit slechts terzijde - een kerkblaadje hebben dat 'Men is 't' heet. Vat u 'm? In de kerk is tijdens Tsjerkepaad een bezienswaardige espositie ingericht over doopsgezinden wereldwijd. Met veel informatie in woord en beeld krijgt de bezoeker een goed antwoord op de centrale vraag: 'Menisten, wie zijn dat nou?'. 'De deelnemers aan het Tsjerkepaad zijn vaak lidmaten van andere kerkgenoorschappen die weinig van onze achtergrond weten. Daarom pakken we voor deze gelegenheid wat grootschaliger uit', aldus de organisatoren.

Over de geschiedenis van de gemeente zelf is veel niet bekend. Het eerste jaartal dat echt houvast biedt, is 1706. Toen werd officieel de combinatie Gorredijk-Lippenhuizen gevormd. In de jaren dertig van de vorige eeuw werd besloten een nieuwe vermaning te bouwen, omdat het bedehuis aan de Langewal (Opsterlandse Compagnonsvaart) een 'bodemloze put van achterstallig onderhoud' geworden was.

De eenvoud van de kerk, waarvan de bouw in 1939 begon, is karakteristiek voor de doperse traditie, die wars was van opsmuk. En dat zegt ook iets van de plaatselijke gemeente, die vooral bestond uit eenvoudige handwerkslieden en kleine boeren die weinig te besteden hadden. 'Financiele problemen hebben de gemeente altijd geplaagd', valt op de website van de gemeente te lezen.

Het gebouw, vlak voor de oorlog ingewijd (7 april 1940), lijkt intussen toch eerder gereformeerd dan doopsgezind. Het godshuis wekt de indruk dat het om een schuilkerk gaat. Maar het is niet meer dan een indruk, want anderhale eeuw eerder was de noodzaak niet op te vallen, verdwenen. De kerk ligt achteraf, maar slechts omdat die in de tuin van het huis dat dienst deed als pastorie, werd gebouwd. Er kwam wel een toren - oude vermaningen hebben die niet - maar slechts heel klein, 'zonder zelfvoldane poespas'. Niet iedereen was daar blij mee. Ook niet met de komst van een luidklok, die er immers traditioneel ook niet bij hoort. De voorstanders vonden echter dat met klokgelui een ieder vrijuit genodigd kon worden. De duif van de windwijzer is het symbool voor vrede, waarvoor dopersen zich traditioneel zeer inspannen.

Aquarellen van Anneke de Vries en Froukje Kuipers en beelden van Liuwe Bouma zijn momenteel te zien op een expositie in het kerkje van Poppenwier. De tentoonstelling, die de titel 'Landschappen, Licht & Lucht' draagt, is nog te zien op zaterdag- en zondagmiddag van half twee tot vijf uur.

Onder grote belangstelling is de expositie van start gegaan. Bij die gelgenheid hield Hermien Egberts een betoog over kunst. Ook de bestuursleden van de stichting ta behâld fan de tsjerke yn Poppenwier was aanwezig. Ze wensten met het aanbieden van een plant de exposanten veel succes toe.

Tsjerkepaad 2011 gaat binnenkort weer van start met 260 open kerken in Friesland en vindt plaats van 2 juli t/m 10 september. Elke zaterdagmiddag kunnen belangstellenden van 13.30-17.00 uur een kijkje nemen in die kerken die vaak bijzondere zaken laten zien. In Lemmer staan dan de deuren van de Rooms Katholieke kerk en de Hervormde kerk open.  Op 10 september zijn deze kerken bovendien van 10.00 tot 17.00 uur open. Dit in verband met Monumentendag en Nazomeren in Lemmer. Iedere bezoeker kan zelf een invulling geven aan de reden waarom men een kerk wil bezoeken. De één komt uit belangstelling voor het gebouw, het interieur, de preekstoel, de gebrandschilderde ramen, het orgel of de tentoonstelling, de andere om even de stilte te zoeken, weg uit de drukte van alle dag.

In de Rooms Katholieke kerk is er een tentoonstelling van foto's uit het verleden. Zo zijn er foto's van het St. Caeciliakoor uit de jaren twintig en uit de zestiger jaren en van misdienaars uit die periode en nog meer afbeeldingen die zeker voor de Lemster parochianen inerressant zijn. In de Hervormde kerk is dit jaar een expositie 'Bulgaarse Iconen' van Tzvetan Hristov uit Bulgarije. Hristov is geboren in 1963 in Veliko Tarnova (Bulgarije). De iconen zijn auteurskopieën van bestaande wandschilderijen en heilige iconen uit kloosters en kerken van Bulgarije, Griekenland en Rusland. De iconen hielpen de christenen in hun geloof en hun leven van alledag. In West Europa worden de iconen gezien als een kunst, maar voor de Oosters Othodoxse kerk hebben ze een diepe religieuse betekenis. Ze worden geschilderd met de natuurlijke materialen en op houten panelen. De heiligen worden afgebeeld volgens de oude traditie en de voorschriften uit de oude boeken. De iconen zijn klein van formaat en hebben de functie als huisicoon.

We hebben, zo meldt Lykele v.d. Ven, de eerste dag 34 bezoekers gehad. De eersten waren er al om kwart over één toen ik het spandoek met 'Tsjerke Iepen' een de Sudkant had opgehangen. Fietsers die daar voorbij kwamen en die ik tegen elkaar hoorde zeggen: 'dêr moatte wy efkes sjen'. De laatsten om 10 over vijf toen wij al aan het opruimen waren. Maar dan laat je het opruimen over aan anderen en schenk je aandacht aan de bezoekers.

We hebben komende zaterdag ook boekenleggers in de verkoop met een detail van het beschilderde plafond. Het lijkt een verzamelobject te worden want we kregen er vraag naar.

Op de eerste zaterdagmidddag van Open Huis Tsjerkepaad kwamen enkele tientallen belangstellenden een bezoekje brengen aan het kerkje in Ter Idzard. Daar werd tekst en uitleg gegeven over het kort geleden gerestaureerde kerkje. Op deze eerste Open Dag was er ook een expositie en demonstratie van kantklossen en kruissteek borduren.

Stukken van het Historisch Archief konden worden ingezien. Op alle andere Open Dagen tot en met 10 september zijn er ook weer exposities en demonstraties.

Rond negen uur dinsdagavond (28 juni) sloeg de bliksum in in de afleider van de kerk van Tzum. Door de klap begon de kerkklok spontaan te luiden. Na drie kwartier durfde Jurjen Hoitema naar binnen om het systeem uit te zetten. 'We hawwe efkes wachte, want jo moatte yn sa'n bui it gefaar net opsykje.'

Tsjerkepaad draait om gastvrijheid

Ook deze zomer zetten 250 Friese kerken onder de noemer Tsjerkepaad de deuren op zaterdagmiddagen open. Vandaag is de opening.

WIM SCHRIJVER

Toen Tsjerkepaad acht jaar geleden voor het eerst werd georganiseerd, durfden de initiatiefnemers uit de Raad van Kerken Fryslân niet te dromen dat het zo’n vlucht zou nemen. Die eerste keer in 2004 deden 25 kerken mee en waren er enige honderden belangstellenden. Vorig jaar stonden in de Tsjerkepaadgids ruim tien keer zoveel kerken en werden, net als het jaar ervoor, in totaal veertigduizend bezoekers geteld.

Vooral in kerken in toeristische plaatsen is het soms gewoon druk in de deelnemende bedehuizen, zegt dominee Gerrit Groeneveld uit Parrega, algemeen coördinator van Tsjerkepaad, dat sinds vorig jaar een stichting is. ,,In een van de kerken, de Grote Kerk in Dokkum, kwam de teller vorig jaar op een zaterdagmiddag al boven de duizend op één dag. In andere kerken blijft het soms opvallend rustig.’’ ,,Maar’’, zegt hij, ,,dat is tegelijk de charme van Tsjerkepaad. Het gaat niet om de grote aantallen bezoekers, maar om de openstelling zelf, de gastvrijheid, het bieden van een moment van rust, bezinning en ontmoeting.’’ Daar draait het sinds het begin om: de kerken horen open. In Nederland zijn ze vaak angstvallig gesloten, terwijl toeristen in andere landen zo een kerk kunnen binnenstappen.

Bij Tsjerkepaad gaat het louter om openstelling tijdens de zaterdagmiddagen in de zomer, maar dat is het best haalbare. Het initiatief is louter mogelijk dankzij de inzet van duizenden vrijwilligers. En dat is ook met deze beperkte openingstijden, zeker in kleinere plaatsen, een kwetsbaar punt. Sommige kerken zijn niet alle zaterdagmiddagen open en er vallen ook geregeld kerken af, omdat het een verzoeking bleek voldoende mensen te vinden. De gedachte dat onbekenden onbewaakt ronddwalen in de eeuwenoude kerken met vaak zeldzame interieurs, is in deze landstreken voor de meeste kerkbestuurders onvoorstelbaar. Overigens, ook in Friesland waren en zijn er godshuizen die veel vaker de deuren openen. Met name rooms-katholieke parochiekerken in de grotere plaatsen zijn doordeweeks binnen te lopen voor bijvoorbeeld het branden van een kaarsje.

Sinds een paar jaar krijgt Tsjerkepaad subsidie van de provincie, die zich het hoofd breekt over de redding van door leegstand en verval bedreigde Friese kerken. ,,De provinsje stipet Tsjerkepaad ek om jo te freegjen mei te tinken oer de fraach: hoe fierder mei ús net of te min brûkte Fryske tsjerkegebouwen?’’, zo schrijft gedeputeerde Jannewietske de Vries in de nieuwe Tsjerkepaadgids die vandaag wordt gepresenteerd. ,,Wêrom monuminten, hûzen, doarpsoansichten, tsjerkegebouwen  fertutearzje litte at dy ús sa oan it hert geane?’’, aldus De Vries. ,,Soks moat eins net barre. It bewarjen, it hoedzjen en noedzjen fan sokke gebouwen, dat kinne wy lykwols allinne mei-inoar dwaan. Ynwenners fan doarpen en stêden, keunstners like goed as ûndernimmers, boeren like goed as lju út de stêd, provinsje en gemeentebestjoerders, tegearre de skouders derûnder.’’

Friesland, zeggen sommigen, heeft de hoogste kerkdichtheid ter wereld. In ieder geval bergt het Friese land de meeste monumentale orgels in de wereld, stelt voorzitter Otto Roelofsen van stichting Organum Frisicum in de nieuwe gids. Dit jaar werkt de orgelstichting voor het eerst samen met Tsjerkepaad. Het is de bedoeling dat er dit seizoen extra vaak en veel op de orgels van deelnemende kerken wordt gespeeld.

En er zijn meer noviteiten, zegt Groeneveld. Zo wordt er gewerkt aan plannen om meer kinderen en jongeren te trekken. En dit jaar is er voor het eerst een Tsjerkepaad-Alvestêderûte. Kerken op deze route bieden in een estafette gevarieerde programma’s aan. De eerste kerk is de Karmel in Woudsend, waar vanmiddag om 13.30 uur de officiële opening begint, de laatste is de Waalse Kerk in Leeuwarden waar op 17 september de afsluiting van Tsjerkepaad.

Kerken openen deuren massaal voor Tsjerkepaad 

(bijlage bij Mid Friesland 21-06-2011)

GROU Het Friese landschap wordt gekenmerkt door de vele kerken, vaak van monumentaal karakter. Soms hangt er een bordje: de sleutel is af te halen bij ........ maar helaas is vaker nog de deur gewoon op slot. Dit is erg jammer want vaak is het kerkinterieur is de moeite van het bekijken waard.

Op Initiatief van de Raad van Kerken Friesland is in 2004 gestart met het openstellen van een 25 tal kerken in de zomermaanden op de zaterdagmiddag. In 2010 is het uitgegroeid tot de openstelling van bijna 250 kerken in geheel Friesland (incl. de Friese Waddeneilanden) met wel 40.000 bezoekers. De organisatie is in handen van de Stichting Tsjerkepaad.

Ook in 2011 hebben vele kerken weer aangegeven mee willen doen aan Tsjerkepaad. De meeste kerken zijn in de zomermaanden wekelijks op de zaterdagmiddag geopend andere minder vaak. Kijk hiervoor op de website (www. tsjerkepaad.nl).

Vrijwilligers staan klaar om als gastheer of gastvrouw iets over de geschiedenis van de kerk te vertellen en er is veelal zelfs koffie of thee. Als extra worden er vaak nevenactiviteiten georganiseerd zoals exposities, concerten of speciale fietsroutes. Maar de kerken of kerkjes kunnen ook uitnodigen tot rust en bezinning.

De deelnemende kerken zijn te herkennen aan de speciale Tsjerkepaadvlag. Bij de VVV’s en de deelnemende kerken zijn speciale gidsen verkrijgbaar met daarin een korte beschrijving van de kerken. Actuele informatie over eventuele gewijzigde openingstijden en of extra activiteiten van de deelnemende kerken is te vinden op website www.tsjerkepaad.nl.

Tsjerkepaad wordt in 2011 gehouden van 2 juli tot en met 10 september (Open Monumenten weekend) op de zaterdagmiddag van 13.30 tot 17.00 uur. De opening is dit jaar op zaterdag 25 juni in de Karmelkerk te Woudsend, de sluiting op zaterdag 17 september in de Waalse Kerk te Leeuwarden, eveneens met een feestelijk programma.

Tsjerkepaad en de Stichting Organum Frisicum zijn een samenwerking aangegaan. In de Orgelkrant en op de website van Stichting Organum Frisicum www.organumfrisicum.nl wordt aandacht besteed aan Tsjerkepaad. Daarnaast is op de website van Tsjerkepaad www.tsjerkepaad.nl en in de Tsjerkepaadgids 2011aandacht voor de Stichting Organum Frisicum.

Als gezamenlijke activiteit wordt op zaterdag 30 juli een orgeltoer gehouden naar de kerken van Oudemirdum (De Fontein) om 14.00 uur, Balk (It Breahûs) om 15.00 uur en Sloten (Prot. kerk} om 16.00 uur. Organist is heer Christiaan de Vries. 

Friesland heeft een groot aantal mooie historische klokkenstoelen die de moeite waard zijn om te bezichtigen tijdens een tochtje naar de kerken die in het kader van Tsjerkepaad open zijn. Onderstaand een overzicht:

(Bron: www.klokkenstoelen.nl)

De Stichting tot Behoud van het Torenuurwerk stelt zich ten doel zoveel mogelijk historisch waardevolle torenuurwerken voor de Nederlandse samenleving te behouden.

In hun periodiek 'het Torenuurwerk' van maart 2011 worden twee torenuurwerken in Friesland beschreven:

• het uurwerk in de kerk van Boer (doet niet mee aan Tsjerkepaad
• het uurwerk in de Haghakerk te Heeg (doet wel mee aan Tsjerkepaad).